Centraal Azie: Turkmenistan

Enige jaren geleden vond in het Groninger museum een tentoonstelling plaats over oosterse kunst. Op een aantal schilderijen stond Registanplein van Samardkan, met zijn koranscholen, afgebeeld. Ik ben niet zo’n kunstliefhebber, maar deze schilderijen vond ik fantastisch. Ik besloot dan ook dat ik ooit deze madrassas met eigen ogen wilde aanschouwen.

Toen ik in het aanbod van Djoser de zijderoute tegenkwam, aarzelde ik dan ook niet lang en heb de drie week lange reis, die door vier voormalige Sovjetrepublieken uit centraal Azië voert en die grotendeels de voormalige zijderoute aanhoudt, vrij snel geboekt.
In deze landen lijkt de bureaucratie uitgevonden. In mei moest ik mijn paspoort opsturen naar het visumbureau om visa voor Oezbekistan en Turkmenistan te regelen. Ik was gewend bij andere reizen dat dit zo’n twee-drie weken zou duren. Echter, dit werden twee maanden! Pas een week voor vertrek kreeg ik mijn paspoort terug. Ondertussen had ik al een schaakreis naar Saint-Lo achter de rug, waar ik dus zonder identiteitsbewijs naar toe ben gereisd (zie superhiddo.blogspot.nl). Djoser wilde namelijk een spoed ID-kaart, kosten ruim 100 euro, niet vergoeden.
De meeste inentingen had ik al eerder gedaan. Slechts een prikje was noodzakelijk, tegen hersenvliesontsteking. Malariatabletten slikken, zoals Djoser aangaf, vond de GGD niet nodig, insmeren met muggenmelk wel. Dat heb ik slechts een keer gedaan, want alleen in Turkmenistan zou je besmet kunnen worden met deze ziekte, waartegen net een medicijn is ontwikkeld.

Op 25 juli was het zover. Eerst met de trein naar Schiphol. Omdat er op het vroege tijdstip geen bussen reden, voor het eerst sinds lang tijd een taxi genomen. Voor de trein hoefde ik niet te betalen, want Djoser had voor een NS-coupon gezorgd, weliswaar naar lang aandringen en nog een mailwisseling twee dagen terug.
Daarna met Lufthansa naar Frankfurt. Waarschijnlijk hebben we geluk gehad, want de storm was nog niet op haar hoogtepunt. Het vliegtuig zwabberde wel wat bij de start, maar met slechts geringe vertraging kwamen we in Frankfurt aan. Later zagen we dat er heel wat vluchten geannuleerd waren die dag.
In Frankfurt hadden we ruim een uur vertraging, ook vanwege de storm. Die tijd werd benut om kennis te maken met de rest van het reisgezelschap en de reisbegeleider. Vier man-vrouw koppels, twee lesbienne koppels en de rest alleenstaande mannen en vrouwen. Ook even gepraat met aan groep Azerbeidjaanse pubers die een talencursus in Spanje hadden gevolgd. Schiphol is misschien een doorvoerluchthaven, maar Frankfurt lijkt dit nog veel meer.
Ook in Frankfurt voelden we de wind bij de start duidelijk, maar daarna verliep de vlucht voorspoedig. In Bakoe stapten te meeste mensen uit. Slechts de Djosergroep en twee anderen bleven zitten en niemand stapte meer in. “Wat moet je nou in Asgabat doen?”, hadden de jonge Azeri al gevraagd. “Daar is niets te doen, waarom bezoeken jullie Bakoe niet?” We zouden later merken dat ze gelijk hadden, maar te zien viel er in de hoofdstad van Turkmenistan wel degelijk iets.
Grappig was dat de hele veiligheidsprocedure opnieuw werd uitgelegd, in zowel Engels, Duits als Russisch. Daar heb je wat aan!

Rond middernacht landden we in Turkmenistan. Daarna in een rij voor de paspoortcontrole en de bagage ophalen. Dat gaat normaal wel snel, maar natuurlijk niet in Turkmenistan. Iedereen moet een document invullen met allerlei vragen en vlak na ons landden twee andere vluchtten uit Rusland, met veel Turkmenen aan boord. Die konden gewoon doorlopen en hielden ons op.
Alle bagage moest opnieuw door een scanner, maar gelukkig was er een douanier die ons voor liet gaan. Daarna geld wisselen. Helaas had de juffrouw bij het wisselloket net pauze en moesten we een kwartiertje wachten. Pinnen is er in Turkmenistan niet bij, en ook in de andere landen die we gaan bezoeken (Oezbekistan, Kazachstan, Kirgizië) kan dit nauwelijks. Iedereen heeft dus veel cash in euro’s en dollars bij zich. Ook verder is Turkmenistan een prima ontwikkeld land: facebook, twitter en youtube worden geblokkeerd, vandaar dat het een paar dagen duurde voordat ik iets op facebook kon zetten.
De bus stond al klaar en na een kort ritje arriveerden we in ons hotel, ongeveer 2.30 uur lokale tijd.

Weinig tijd om te slapen, kregen we niet, want om 9.00 stond gids Myrat al klaar om ons van alles te vertellen over de stad tijdens een bustour.
Asgabat komt uit het Perzisch en betekent: stad van de liefde. Het wordt ook wel de witte stad genoemd, want vrijwel alle gebouwen zijn met witte marmerstenen gebouwd. De stad is sinds de onafhankelijkheid (1991) hoofdstad van Turkmenistan en telt zo’n 750.000 inwoners.
Ons hotel stond in een park op de grens van de oude stad (waar de bomen hoger zijn dan de gebouwen) en de nieuwe stad (waar de gebouwen hoger zijn dan de bomen). De tour ging voornamelijk door het nieuwe gedeelte. Veel protserige appartementsgebouwen, bombastische monumenten langs brede boulevards met prachtige lantaarnpalen waar nauwelijks een auto over reed. Het lijkt veel op Noord-Korea, en wellicht kun je het Sovjet-Unie 2.0 noemen. Sfeer overdag is er nauwelijks (volgens de gids is het te heet, maar later zagen we in andere plaatsen (buiten Turkmenistan) dat zoiets de mensen niet hoeft te weerhouden naar buiten te gaan). Geen souvenirverkopers, geen toeristen (het is niet het hoogseizoen met temperaturen die richting de 50 graden kunnen gaan), die komen voornamelijk in het voorjaar en najaar.
Ashgabat is in 1948 voor een groot deel verwoest door een aardbeving. In de vroegere Sovjettijd heette de stad Poltorask, naar de revolutionair. Hij zal bij Stalin wel in ongenade zijn gevallen, want in 1927 kreeg Ashgabat haar huidige naam terug. Ooit stond hier de eerste Bahaitempel, die in de Sovjettijd gebruikt werd als bibliotheek. Na de aardbeving werd die niet meer opgebouwd.
In vrijwel elk gebouw, ook in ons hotel en op diverse plekken op straat, zie je portretten van de huidige president Berdimuhamedow die in 2007 met 90% en vijf jaar later met 97% van de stemmen werd gekozen. Op zoveel vertrouwen kan Rutte slechts dromen.

Eerst werden we naar een grote moskee gebracht in the middle of nowhere. De moskee is gebouwd ter herdenking van de aardbeving en op elk jaar op 6 oktober is het dan ook afgeladen vol. In de overige dagen van het jaar komen er maximaal een paar honderd mensen bidden, en dan alleen op vrijdag. Het staat veel te ver weg van het centrum om je in lunchtijd vrij te kunnen maken. De liefhebbers van waterverspilling kunnen hier (en ook op andere plaatsen in de stad) hun hart ophalen: veel fonteinen. Met de temperaturen in de zomer betekent dat ook heel veel verdamping. En de parkjes rondom alle monumenten moeten natuurlijk ook onderhouden worden, ook al komt er geen kip.

Een kleine week later weet ik niet meer wat ik allemaal gezien heb, maar het was allemaal even bombastisch: een hotel in de vorm van een waterdruppel (waar de meeste kamers leeg staan), een herinneringsmonument voor de oorlogsslachtoffers, met vele beelden van strijders uit het verleden, natuurlijk een monument ter herinnering van de neutraliteitsverklaring (1995), waarin Turkmenistan staat afgebeeld op een wereldbol in de oude achthoekige islamster (twee vierkanten door elkaar). Ook was er nog een monument ter ere van het boek.

Uiteindelijk werden we afgezet op de Russische overdekte markt. Daar even rondgelopen, wat drinken gekocht en gesnackt in een etablissement dat iets weg had van de Mac (uitstekende linzensoep).
Terug gewandeld naar het hotel om daar wat te gaan zwemmen en uit te rusten. In deze temperaturen kun je beter ’s middags niet al te veel doen. De locals komen ook zwemmen in het ietwat troebele water, en het was er best gezellig.

’s Avonds lekker met vrijwel de hele groep gegeten in een restaurant in het park, waar men slechts drie woorden Engels sprak, maar het eten wel goed was. De rekening echter niet. Wijn wordt niet per glas maar per gram berekend en dat viel de dames zwaar tegen: het kwam neer op 12,50 euro per glas. Bier was daarentegen slechts zo’n vijf euro en cola zo’n 80 cent.

Vroeg gaan slapen want de volgende dag reden we om 4.00 al weer weg naar het vliegveld voor een binnenlandse vlucht. Om vervolgens de grens met Oezbekistan over te steken naar Nukus, maar daarover later meer.

In Turkmenistan wonen voornamelijk Turkmenen die een aan Turks verwante taal spreken. Natuurlijk ook veel nazaten van geemigreerde Russen. Dit ook in andere landen die we gaan bezoeken. In de geschiedenis hebben de Perzen, Alexander de Grote, Mongolen o.l.v Dzenghis Khan, Turken en de Sovjets in deze contreien geregeerd. Iedereen heeft zijn sporen nagelaten. Eeuwenlang trokken karavanen met zijde van China over de centraal Aziatische vlakten richting Perzië en vandaar naar Turkije en Europa.

Hopelijk morgen meer over de eerste dagen in Oezbekistan.